Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΚΟΥΚΟΥΒΑΓΙΑ

Ο Μάνος Μπονάνος συνδέει όσα αξίζει να συνδεθούν στον κόσμο.

Ο φιλόσοφος, συγγραφέας και φυσιοδίφης Χένρι Ντέιβιντ Θόρω (1817-1862) άφησε στον σχετικά σύντομα βίο του ένα ισχυρό αποτύπωμα της ζωής των ανθρώπων κοντά στη φύση και τη συνεχή αναζήτηση της αλήθειας και της δικαιοσύνης.

Αυτός είναι ο άνθρωπος της παρούσας ιστορίας, που διαδραματίζεται στα δάση της Μασαχουσέτης, κάπου εκατόν ογδόντα χρόνια πριν. Ζει σε ένα καλυβάκι κοντά στη λίμνη Ουόλντεν (Walden Pond, Κόνκορντ, Μασαχουσέτη). Κάπου εκεί ζουν κι άλλα ζώα, πουλιά.

«Το δάσος είναι το σπίτι μου. Τα δέντρα, τα ζώα, τα πουλιά».

Δεν είναι εντελώς μόνος. Δοκιμάζει τον εαυτό του, αν μπορεί να ζήσει μακριά από τους ανθρώπους, κοντά σε ζώα και πουλιά, να επιβιώσει στη φύση χρησιμοποιώντας μόνο το μυαλό και τα χέρια του.

Μια μικρή κουκουβάγια. «Μ’ αρέσει να κοιμάμαι τη μέρα και να κυνηγάω τη νύχτα. Να πετάω από κλαδί σε κλαδί».

Ο άνθρωπος και η κουκουβάγια, ανώνυμοι εκπρόσωποι δύο ολόκληρων κόσμων, συναντιούνται. Η βάρκα του ανθρώπου την πλησιάζει. Ο λογισμός του καλπάζει σε πλήθος σκέψεων. «Τι απόλαυση! Να ακούω τα κελαηδήματα και τα κρωξίματά τους, να παρατηρώ τους κύκλους που διαγράφουν στον ουρανό».

Η κουκουβάγια απορεί. Αναρωτιέται. «Γιατί έρχεται [ο άνθρωπος] κατά δω;»

Την παίρνει στα χέρια του. Εκείνη μένει. Πηγαίνουν στο καλύβι του. Την βάζει σε ένα αυτοσχέδιο κλουβί. Κάθεται και την παρατηρεί. Μια νύχτα. Την επομένη την επιστρέφει εκεί που τη βρήκε, έχοντας περάσει μια νύχτα παρατηρώντας ο ένας τον άλλο, σε μια απρόσμενη, ασυνήθιστη σύνδεση.

Δεύτερο βιβλίο στη σειρά Ιστορίες από έναν καλύτερο κόσμο και τον Μάνο Μπονάνο και εδώ έχουμε αναμφίβολα ένα καθηλωτικό στιγμιότυπο που αιχμαλωτίζει τις αισθήσεις και τη σκέψη με την αυθεντικότητα, την αισθαντικότητα και την πολυσημία του, εμπευσμένο από το βιβλίο Walden του Henry David Thoreau και την αδάμαστη παρατηρητικότητα και σύνδεσή του με τη φύση και τα όντα της. Από τις αγαπημένες του συνήθειες και πλάσματα ήταν να παρατηρεί τις κουκουβάγιες, με τις οποίες αναφέρει ουκ ολίγες θαυμαστές συναντήσεις.

Αυτή η ξεχωριστή οικοκεντρική αντίληψη του Θορώ εκφράζεται ξεκάθαρα μέσα από την ιστορία του Μάνου Μπονάνου. Ο άνθρωπος έχοντας εγκαταλείψει τη φύση, έχει απομακρύνει τον εαυτό του από όσα αποκόμιζε επί εκατομμύρια χρόνια. Στο βιβλίο, ο άνθρωπος (Θορώ) αποκηρύσσει τον πολιτισμό των ανθρώπων και επιστρέφει στη φύση, την οποία προσεγγίζει ως φορέα επανασύνδεσης με τον αληθινό του εαυτό – που έχει βυθίσει στη λήθη- με την αλήθεια. Εκεί, μαθαίνει ξανά όσα έκανε επί χιλιάδες γενιές: παρατηρεί, επανασυνδέεται με τη φύση, διαλύει την εγωμανή παντοδυναμία των ανθρώπων, άρα και τη δική του, διδάσκεται από τα ζώα, συνδιαλέγεται μαζί τους, ισότιμα, όχι ως υπερόπτης κυρίαρχος του κόσμου.

Η στωικότητα της κουκουβάγιας σημειώνει τη δεκτικότητα των ζώων απέναντι στον άκακο άνθρωπο, που γίνεται ίδιος με εκείνα, δίχως κίνητρα εξαπάτησης ή κακομεταχείρισης. Σ’ αυτή τη σύνδεση ανθρώπου και κουκουβάγιας, βρίσκουμε τη φυσική σύνδεση των παιδιών με τη φύση και τα ζώα. Τα παιδιά από τη φύση τους και δίχως την παρέμβαση των ενηλίκων που νοθεύει, σέβονται τα ζώα, ενώ η φύση αποτελεί ένα πεδίο ηθικής εκπαίδευσής τους, απρογραμμάτιστης, απροσχεδίαστης. Παιδιά που επισκέπτονται συχνά με τους γονείς τους δάση, άλση και πάρκα, έχουν άλλη προσέγγιση απέναντι σε φυτά, χώμα, νερό, δέντρα, έντομα, πουλιά, ζώα. Είναι μια σχέση αμοιβαίου σεβασμού. Αυτόν τον αμοιβαίο σεβασμό και τα πρωτοφανή συναισθήματα, διαπιστώνουμε και στη σχέση του ανθρώπου με την κουκουβάγια, όπου ο άνθρωπος αποκηρύσσει την κυριαρχία του και γίνεται μέλος της κοινότητας.

Ο Μάνος Μπονάνος δημιουργεί ένα σύγχρονο παραμύθι με συμπυκνωμένο λόγο, γεμάτο συμβολισμούς, νοητικές αιωρήσεις και υπαινικτικές αποτυπώσεις για τη ζωή, τη σύνδεσή μας με τη φύση, την αξία της παρατηρητικότητας, της ειρηνικής συμβίωσης. Η μινιμαλιστική αφήγηση που επιλέγει ο συγγραφέας, με απλό, ανεπιτήδευτο λόγο, αφήνει την ποιητική λειτουργία της μέσα από την απλότητα, να πλημμυρίσει την ιστορία.

Τίποτα δεν επισημαίνεται, τίποτα δεν εξηγείται, όλα αφήνονται εκτεθειμένα να ανακαλυφθούν και να νοηματοδοτηθούν από τον αναγνώστη που ενεργοποιεί τις σημάνσεις της ιστορίας με τις δικές του σκέψεις. Μαζί με την εικονογράφο Ντανιέλα Σταματιάδη, οι δυο δημιουργοί συναφηγούνται ισότιμα, αφήνοντας χώρο στις κειμενικές και οπτικές σιωπές να υπάρξουν και να συμπληρώσουν όσα λέγονται και δείχνονται.

Η ιστορία αυτή αποτελεί μια ουσιαστική απάντηση στο πολύ κείμενο που πιστεύει ότι λέει πολλά. Εδώ υπάρχει μια συμπυκνωμένη αφήγηση η οποία μέσα από μια λιτή ιστορία, αφηγείται την υπαρξιακή μετατόπιση του Θορώ από τον κόσμο των ανθρώπων του σήμερα, στο δάσος των ανθρώπων του πάλαι. Είναι ένα ζώο μέσα στα ζώα, ένα ζώο ανοιχτό στην συνδιαλλαγή, τις υποθέσεις, την ουσία που δεν διδάσκεται ως απόσταγμα κάποιου, αλλά παρατήρηση και βιωμένη εμπειρία του ίδιου του ανθρώπου. Ο άνθρωπος δεν βασίζεται στο “μου είπαν” ή στο “διάβασα”, αλλά στο είδα, βίωσα, παρατήρησα, διαπίστωσα.

Η αισθητική αρτιότητα της Ντανιέλας Σταματιάδη σ’ αυτή την εξαιρετικά ώριμη φάση που διανύει, διαπνέεται από εικαστικές επιλογές που κινητοποιούν αισθήσεις πέραν του βλέμματος. Η εικονογράφος χειρίζεται υποδειγματικά τη συναφήγηση, καθώς οι εικόνες της δεν επικαλύπτουν, δεν συμπληρώνουν απλά, αλλά επεκτείνουν δημιουργικά το κείμενο, προχωρώντας στη δική τους αφήγηση, λειτουργώντας έτσι, όχι ως ένας απλός φορέας πλοκής, αλλά ως ισότιμος αφηγηματικός πόλος με μια ιδιαίτερη, μάλιστα εικαστική συνοχή και ευρυθμία. Η παλέτα είναι δυναμική, το φως και η σκιά παίζουν διαρκώς και παρά τα ψηφιακά μέσα, η αίσθηση του χειροποίητου είναι παρούσα. Η απουσία υπερφόρτωσης συνοδοιπορεί με τη μικρή φόρμα του κειμένου, αφήνοντας τη συνολική εμπειρία στο παιδί- αναγνώστη, του οποίου σέβεται τη νοημοσύνη, αφού το καθιστά σε μεγάλο βαθμό συνδημιουργό της εμπειρίας που του προσφέρει.

Εξαιρετικό βιβλίο.

Για αναγνώστες από 5 περίπου ετών.